Japonya’da yaşlı insanların sürekli olarak yüzme rekorları kırdığına dair haberlere mutlaka rastlamışsınızdır. Peki bu durum, Japonya’nın dünyanın en yaşlı nüfusuna sahip ülkesi olmasından mı kaynaklanıyor? Bu yazımızda, “yaşlılar ve yüzme” başlığını Japonya örneği üzerinden konuşacağız.
Gelişen tıp teknolojisi, yaşam koşullarındaki iyileşmeler ve sağlık bilincinin artmasıyla birlikte dünya genelinde yaşam süresi uzamakta, yaşlı nüfus oranı artmaktadır. Japonya bu dönüşümün en belirgin yaşandığı ülkelerin başında gelir. Nüfusunun %30’undan fazlası 65 yaş ve üzeri olan Japonya, “süper yaşlı toplum” (super-aged society) olarak adlandırılan ilk ülkedir.
Bu sosyal gerçeklik karşısında Japonya, yaşlı bireylerin hem fizyolojik hem de psikolojik olarak aktif kalmalarını destekleyen kapsamlı sağlık ve yaşam programları geliştirmiştir. Bu programların odak noktalarından biri de düzenli fiziksel aktivitenin teşvik edilmesidir. Ancak yaşla birlikte azalan hareket kabiliyeti, kas gücü ve eklem sağlığı nedeniyle, yaşlı bireyler için düşük etkili ve güvenli egzersiz türlerine ihtiyaç duyulmaktadır.
İşte tam da bu noktada yüzme öne çıkmaktadır. Suyun kaldırma kuvveti sayesinde eklemlere yük bindirmeden egzersiz yapma imkânı sunan yüzme, tüm vücut kaslarını çalıştırmasıyla da sağlıklı yaşlanmaya katkı sağlar. Bu yüzden Japonya’da yaşlı bireylerin en çok tercih ettiği spor dallarının başında yüzme gelmektedir.
Japonya Yüzme Federasyonu (Japan Swimming Federation), her yaştan bireyin yüzmeye katılımını destekleyen politikalarıyla dikkat çeker. Master yüzücüler için düzenlenen yarışmalarda, her 5 yüzücüden 1’inin 60 yaş ve üzerinde olduğunu bilmek, yaş grubu çeşitliliğini gözler önüne seriyor.
Hiroshi Matsumoto, 1934 doğumlu bir yüzücü olarak 80 yaş üzeri kategoride dünya rekorları kırmış ve 50m, 100m, 200m serbest stilde Japonya master rekorlarının sahibi olmuştur. 2015 Dünya Master Şampiyonası’nda (Kazan) altın madalya kazanmıştır. Sachiko Yamada, 70–74 yaş grubunda serbest ve sırtüstü branşlarında Japonya’daki birçok şampiyonada birincilikler elde etmiştir. Tokyo’daki master yarışlarının da aktif bir katılımcısıdır. 1979 doğumlu eski olimpik yüzücü Masami Tanaka ise 2000 Sydney Olimpiyatları’nda kurbağalamada başarı elde etmiş, ardından master branşına geçerek orta yaş yüzme bilincini desteklemiştir.
Öne çıkan diğer yüzücüler arasında 75–79 yaş grubunda dünya sıralamalarında üst sıralarda yer alan Yukio Hoshino, 85–89 yaş kategorisinde sırtüstü rekoru sahibi Nobuko Kamakura ve eski milli sporcu Takashi Matsuda yer almaktadır. Japonya, FINA World Masters Championships’e her yaş grubundan en fazla katılımcıyı gönderen ülkelerden biridir. 70 yaş ve üzeri kategorilerde dünya rekorlarının pek çoğu Japon yüzücülere aittir.
Japonya’da yaşlı bireylerin yüzmeyle kurduğu bu güçlü ilişki yalnızca fiziksel sağlıkla açıklanamaz. İşin içinde kültürel ve tarihsel bir derinlik de vardır. Japon kültüründe su; arınma, sağlık ve ruhsal dengeyle yakından ilişkilidir. Geleneksel onsen (kaplıca) ve sento (umumi banyo) alışkanlıkları, suyla temasın temizlikten öte bir bedensel ve ruhsal yenilenme biçimi olduğunu gösterir. Bu tarihsel ve kültürel bağ, yaşlı bireylerin suyla olan ilişkisini derinleştirmiştir.
60 yaş ve üzeri yüzücülerin en başarılı olduğu ülke Japonya’dır. Ancak bu başarı, yalnızca demografik yapıyla açıklanamaz. Suya dair kültürel inançlar, yüzmenin geleneksel savunma sanatlarıyla (örneğin samuray yüzme stilleri) ilişkisi, spor disiplinine verilen önem ve güçlü federatif yapı Japonya’yı bu alanda zirveye taşımıştır. Tesadüf olan sadece Japon olmalarıdır — başarıları değil.
